شريعت الهى است و هدايتى است كه از جانب خداوند به‌سوى جهانيان آمده و دربرگيرندهء سعادت دنيا و آخرت مىباشد وقتى اساس كار اين باشد پس مسائلى مربوط به بلاغت ، إعراب ، فصاحت . . . از فروع و نتايج آن خواهد بود نه بالاصاله و مستقلّ . » « 1 » د - عنصر مكتبى و اعتقادى : اين تقسيم‌بندى از گلدزيهر آلمانى است او طبقات تفسير را به ترتيب زير تقسيم‌بندى مىكند . 1 . تفاسيرى كه براساس اخبار مستند به پيغمبر و اصحاب به وجود آمده‌اند كه نسل به نسل نقل شده‌اند مانند تفسير طبرى ( 224 - 311 ه ) . 2 . تفاسيرى كه فلاسفه معتقد به اصول و عقائد دينى آنها را نگاشته‌اند مانند : تفسير زمخشرى ( 467 - 538 ه ) . 3 . تفاسيرى كه متصوّفه نوشته‌اند مانند تفسير ابن عربى و تفسير غزالى كه در دو قطب مخالف هم قرار دارند . 4 . تفاسيرى كه به‌وسيله فرق مختلف اسلامى نوشته شده است : مانند تفاسير اماميّه ، اسماعيليه ، زيديّه . 5 . تفاسيرى كه متجدّدين نوشته‌اند مانند : شيخ محمّد عبده ، رشيد رضا ، شلتوت . . . « 2 » . ه - عنصر موضوعى : گاهى تقسيمات ديگر در مورد تفسير صورت مىگيرد كه يكى از آنها تقسيمى است كه انواع تفاسير قرن چهاردهم را به چهار نوع تقسيم مىنمايد : 1 . تفاسيرى كه جنبهء علمى آنها قوىتر است . 2 . تفاسيرى كه جنبهء مذهبى آنها بيشتر رعايت شده است . 3 . تفاسيرى كه جنبهء تأويلى و انحرافى در آنها غلبه دارد . 4 . تفاسيرى كه از نظر ادبى و اجتماعى بيشتر در آنها بحث شده است . و - تفاسير علمى : تفسيرى كه مفسّر آن ، سعى كرده است ، كه فقط جنبه‌هاى علمى قرآن را نشان دهد ، يكى از مهم‌ترين اين‌گونه تفاسير : « كشف الأسرار النورانيّة القرآنية فيما يتعلّق بالأجرام السماوية و الأرضية و الحيوانات و النباتات و الجواهر » است كه مردى فاضل و طبيب بارعى بنام « محمّد بن احمد اسكندرانى از دانشمندان قرن سيزدهم هجرى نوشته است و در 30 مجلد به سال 1297 ه ، به چاپ رسيده است و مرحوم سيد عبد الرحمن كواكبى كه مرد اصلاح‌طلب جهان اسلامى است ، « طبائع الاستبداد و مصارع الاستبداد » را در قرن چهاردهم هجرى نوشته است و بر آنست كه قرآن « شمس العلوم و كنز الحكم » است يا تفسير طنطاوى ، كه تلاش مىكند علوم طبيعى و فلكى را در حدّ توان خويش ، مطرح سازد . اين‌گونه تفاسير بر آنند كه به مصداق لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ إِلَّا فِي كِتابٍ مُبِينٍ « هيچ تر و خشكى وجود ندارد مگر آنكه در قرآن آمده است » اين‌ها مىگويند در قرآن تمام مسائل علمى مثل حركت كائنات و توسعهء كره زمين وجود دارد . ولى آيا قرآن يك كتاب علم و دانش محض است ؟ يا هدايت ؟ فىالمثل طنطاوى [ متوفى 1358 ه ] مؤلف « الجواهر في تفسير القرآن الكريم » كه در 26 مجلد تنظيم و چاپ شده است ، معتقد است در قرآن مجيد 750 آيه ، درباره مسائل زراعى و كشاورزى ، طبّى ، معادن ، حساب ، هندسه ، نجوم ، فلكيّات ، و ديگر صنايع علوم امروزى موجود هست و حال آنكه بيش از

--> ( 1 ) المنار ج 1 ، ص 17 - 18 ؛ دار المعرفة بيروت لبنان . ( 2 ) گلدزيهر نقل از مشكات ش 14 ، ص 19 .